Preveze Deniz Zaferi 1538

Yayınlandı: 29/06/2011 / Tarih

Bunu özellikle yazmak istedim, çünkü ocak ayında Roma’ya tatile gittiğimizde Vatikan’ı da gezmeye karar verdik. Zafer salonuna girdiğimizde koridor boyunca kilimlerin üzerine çizilmiş ortaçağ şehirlerine ait resimler gördük. Hepsi çok güzeldi ama iki tane farklı resim vardı girişte: Malta Zaferi ve İnebathı Deniz Zaferi (Lepanto) resimleri… Bizi gezdiren 80 yaşındaki rehbere Preveze deniz savaşını sorduğumda bu tarihi durumu ilk defa duyduğunu söyleyerek şaşkın şaşkın baka kaldı. Oysa ki biz tarih derslerinde sadece zaferlerimizi değil yenilgilerimizi de öğreniyoruz. Haydi o zaman, bundan 500 yıl öncesine uzanalım ve Avrupa’nın unutmaya çalıştığı kahramanlık destanını yeniden yaşayalım…

Sultan Süleyman’ın Boğdan’a sefer açtığı 1538 yılında, 40 kadırgadan oluşan Osmanlı donanması İstanbul’dan denize açılarak Akdeniz seferine çıkmıştı. Sefer zamanı geldiğinde, Süleyman’ın yapımını emrettiği 100 kadırgadan ancak 10 tanesi hazır durumdaydı. Barbaros Hayreddin Paşa, bu gemiler bitmedikçe sefere çıkmak niyetinde değildi. Ancak Salih Reis komutasındaki 20 kadırgayla Mısır’dan getirilmekte olan Hint hazinesini ele geçirmek isteyen Andrea Doria’nın, 40 kadırgayla Girit civarına ulaştığı haberi alındı. Bunun üzerine elinde hazır bulunan 40 kadırgaya 3.000 tüfekli yeniçeri bindirip denize açıldı. Onun geldiğini öğrenen Andrea Doria, donanmasıyla birlikte İtalya’ya geri döndü. Osmanlı donanması sefere devam ederek, Malus Körfezi’nin girişindeki İskiyato Adası’nı ele geçirdi. Barbaros buradan Eğriboz’un karşısındaki, Skiroz Adası’na yelken açtı. Barbaros’un görünmesi bile adanın itaat etmesine yetti. Ada sakinleri direnç göstermeden teslim oldular ve yılda 50.000 akçe vermeyi kabul ettiler. Civardaki birçok ada, aynı şekilde savaşmaksızın ele geçirildi. Bu adalardan toplanan ganimetler, 7 gemiyle birlikte İstanbul’a gönderildi. Bu sırada yapımı biten 90 kadırga ile Salih Reis’in 20 kadırgası, Osmanlı donanmasına katıldı. Barbaros Hayreddin Paşa, emrindeki 143 parçalık donanmayla Girit’e doğru ilerledi. Girit’e çıkartma yapan leventler, adadaki birçok kaleyi ve köyü ele geçirdi. Adadan toplanan ganimetler ve 15.000 esir, gemilerle İstanbul’a gönderildi. Akdeniz seferi sonunda 12 Venedik adası ele geçirilerek vergiye bağlandı.

Barbaros Hayreddin Paşa, İstanbul’a dönerken uğradığı Eğriboz Adası’nda muazzam bir Haçlı donanmasının Korfu’da toplanarak Preveze’ye doğru ilerlediği haberini aldı. Bunun üzerine Turgut Reis komutasında küçük bir filoyu keşif amacıyla bölgeye gönderdi. Haber doğruydu. 23 Eylül’de Osmanlı donanması, Preveze’ye ulaşarak Arta Körfezi’nde demir attı. Buradaki kale kısa sürede tahkim edildi. İki gün sonra Andrea Doria komutasındaki Haçlı donanması da Preveze’ye gelerek körfezin birkaç kilometre açığında durdu. Haçlı donanması her açıdan üstün durumdaydı. İspanya ve Portekiz 80 kalyon, Venedik 10 kalyon ve 70 kadırga, Papalık 36 kadırga, Saint Jean şövalyeleri 10 kadırga, Ceneviz 1 kalyon ve 52 kadırga göndermişti. Diğer devletlerden takviye edilen gemilerle birlikte Haçlı donanması 308 savaş gemisi, 300 yardımcı yük gemisi, 2.594 top ve 60.000 askerden oluşuyordu. O güne kadar Akdeniz’in gördüğü en büyük donanmaydı. Osmanlı donanması ise 122 parça kadırga ve firkate sınıfı gemiden kurulmuştu. Bu donanma, 366 top ve 3.000’i yeniçeri olmak üzere 8.000 asker taşıyordu.

Barbaros, donanmasının ileri gelen komutanlarıyla kendi gemisinde savaş meclisi kurdu. Bu toplantıda, komutanlarının karaya asker ve top çıkarılmasıyla ilgili isteklerini önce uygun bulmadı ancak düşmanın gece boğazdan içeri girmek istediğini haber alınca sahile bazı toplar koydurttu. Murad, Turgut, Güzelce Mehmed ve Sadık Reisler, Haçlıları yıpratmak için boğazdan çıkarak vur-kaç çarpışmaları vermeye başladı. 27 Eylül’de Haçlı donanmasına ait bazı gemiler kıyıya yanaşıp top ateşine başlayınca, Barbaros donanmayı boğazdan çıkarıp düşmana meydan okudu. Osmanlı donanması, boğazın birkaç kilometre açığında, hilal şeklini almaya başladı. Savaş düzeni alınınca, bütün gemiler toplarını ateşlemeye başladılar. Bu ani saldırının şaşkınlığıyla, Andrea Doria donanmasına yanlış manevralar yaptırarak gemilerini zora soktu. Barbaros bu durumdan faydalanmak için 40 kadırgalık bir filoyu öne sürüp Haçlı donanmasını ikiye bölmek istedi. Bu tehlikeli durum üzerine Andrea Doria donanmasını Korfu’ya doğru çekti. Karanlık bastırdığı için düşman izlenemedi. Osmanlı donanması Preveze önlerinde mevki aldı. O gece Barbaros Hayreddin Paşa’nın başkanlığında toplanan savaş meclisi düşmanın ezici üstünlüğüne rağmen, psikolojik avantajı kullanmayı ve taarruz etmeyi kararlaştırdı. Osmanlı donanması gece yarısından sonra hareket ederek Paksos önlerine yaklaştı. Keşif gemileri, Porto Figo (İncir Limanı) civarında Haçlı gemilerinin direklerini gördüklerini bildirdiler.

Günün ilk ışıkları etrafı aydınlatırken, Haçlı donanması Osmanlıların yaklaşmakta olduğunu gördü. Barbaros’un cesareti ve kararlılığı Andrea Doria’yı şaşırtmıştı. Andrea Doria savaşmak istememesine rağmen, derhal kurulan savaş meclisindeki komutanlarının baskısı sonucunda savaşı kabul ederek, donanmasını Preveze’ye doğru harekete geçirdi. Haçlı donanmasına yaklaşan Osmanlı gemileri diziler halinde ilerleyerek, hızla hilal şeklini almaya başladı. Osmanlı donanmasının savaş hattı üç filodan oluşuyordu. Sol kanattaki filoya Seydi Ali Reis, sağ kanattaki filoya Salih Reis komuta ederken, merkezdeyse Barbaros Hayreddin Paşa ve oğlu bulunuyordu. İhtiyatta da Turgut Reis ile Murad Reis gibi komutanların yönettiği filo yer almıştı. Haçlı donanması borda nizamında olup, gemiler büyüklüklerine göre birbirinin arkasında üç hat halinde dizilmişlerdi. İlk hatta kalyonlar, ikinci hatta kadırgalar, üçüncü hatta küçük yelkenliler vardı. Andrea Doria’nın gemisi ikinci hatta bulunuyordu.

28 Eylül 1538 sabahı, tarihe “Preveze Deniz Zaferi” olarak geçen savaş başlıyordu. Preveze açıklarında iki taraf birbirine yaklaşırken esen güçlü rüzgâr, yelken gücüyle yol alan kalyonların lehineydi. Ancak savaşın başlamasıyla beraber rüzgâr kesildi. Böylece Haçlı donanmasının en önemli kozu kalyonlar etkisiz kaldı. Bu sırada topçu ateşine başlayan Osmanlı kadırgaları, hareketsiz kalan kalyonları delik deşik etmeye başladı. Kısa bir çarpışmanın ardından Haçlıların ilk hatları dağılmıştı. Tehlikenin farkına varan Andrea Doria, ikinci hattaki bütün kadırgaları ileri çıkardı. Bu sırada kalyonlarla işleri bitmiş olan Osmanlı kadırgaları öne çıkarak bu hamleye karşılık verdi. Kısa bir süre sonra Haçlı kadırgaları karşı taarruza dayanamayarak, suyun üzerinde yüzen adacıklar haline gelmiş kalyonların arkasına çekildi. Haçlıların çevirme hareketleri, Barbaros Hayreddin Paşa’nın gayet seri ve yerinde yaptığı manevralar sebebiyle işe yaramadı. Osmanlı kadırgaları hilal şeklini uzatarak, ihtiyattaki gemilerin de katılmasıyla Haçlıları çevirmeye başladılar. Çevirme biter bitmez Osmanlı topları ateşe başladı. Top ateşleriyle birlikte her yeri barut dumanı kapladı ve göz gözü görmez oldu. İlk hattaki kalyonların tamamen etkisizleşmesinden sonra Osmanlı kadırgaları bu hattı yararak ikinci hatta saldırdı. Haçlılar, hızlı manevralar ve kararlı saldırılar sonunda tamamen etkisiz kaldı. Andrea Doria, havanın kararmasıyla, elinde kalan gemilerle dağınık bir şekilde kaçmaya başladı. Haçlılar bu savaşta sadece kalyon ve karaka sınıfı olmak üzere 128 büyük savaş gemisi kaybettiler ki, bu sayı neredeyse Osmanlı donanmasının tamamına yakındı. Ayrıca onlarca kadırga ve küçük yelkenli batmıştı. Osmanlılar ise bu savaşta bir tek gemi bile kaybetmedi. Sadece birkaç yüz şehit ve yaralı verilmişti.

Sultan Süleyman zafer haberini alınca çok sevindi, Barbaros Hayreddin Paşa’nın maaşına 100.000 akçe zam yaptı. Bu savaşın ardından Osmanlılar, Akdeniz’in hakimi ve en büyük deniz gücü haline geliyordu. Aynı yıl Sinan “Osmanlı Başmimarı” ilan edildi. O tarihten itibaren Osmanlılar, güçlerini sadece savaşlarda değil yaptıkları muhteşem anıtlarla da göstermeye başlayacaktı.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s