“Türk Gölü” Akdeniz

Yayınlandı: 29/06/2011 / Tarih

Sultan Süleyman, Osmanlı donanmasını Akdeniz’in en büyük deniz gücü haline getirmek istiyordu. Bunun için gelmiş geçmiş en büyük Türk korsanını İstanbul’a çağırmaya karar verdi. 1533 yılında Barbaros Hayreddin Paşa, Sultan Süleyman tarafından bir hatt-ı hümayûn ile İstanbul’a davet edildi. Barbaros, yerine evlatlığı Hasan Ağa’yı bıraktı. Yanına meşhur 19 reisini alarak donanmasıyla yola çıktı. Messina açıklarında karşılaştıkları 18 gemilik filoyu mağlup ederek yaktılar. Birkaç ay sonra büyük merasim ve şenliklerle İstanbul’a vardılar. Bu birbirinden ünlü denizciler, halkın büyük tezahüratları altında İstanbul sokaklarından Saray’a doğru yürüdü. Heybetleri, onları gören herkesi kendilerine hayran bırakırdı. Barbaros Hayreddin Paşa, kaptanlarıyla birlikte Padişah’ın huzuruna kabul edildi. Burada Sultan Süleyman hepsiyle tek tek sohbet etti. Sohbetin sonunda Barbaros Hayreddin Paşa’ya Kaptan-ı Deryalık ile Cezayir Beylerbeyliği unvanları verildi. Ayrıca kendisine Osmanlı donanmasını baştan aşağı yenileyerek, gerekirse yeni gemiler yapması söylendi. O kış Haliç Tersanesi’nde 61 yeni kadırga inşa edildi. Osmanlı donanması, Akdeniz’e damga vurmaya hazırlanıyordu.

Osmanlı denizciliğin ve deniz gücünün gelişmesinde Türk korsanlarının payı büyüktür. O dönemdeki korsanlıkla günümüz eşkıyalığını karıştırmamak gerekir. Korsanlık, Osmanlı kara ordusundaki akıncılık gibiydi. Tamamen devletin denetimi ve gözetimi altında yürütülen, kanunlara bağlı bir kurumdu. Özellikle Hızır Reis (Barbaros Hayreddin Paşa), Aydın Reis, Salih Reis, Seydi Ali Reis, Murad Reis, Turgut Reis ve Piri Reis devrin önde gelen kaptanlarıydı. Bu büyük denizcilerin bazılarından kısaca bahsetmek, o zamanki durumu anlamak açısından faydalı olacaktır.

Aydın Reis: Aslen Karamanlı olup, Kemal Reis’in Osmanlı donanmasına kazandırdığı kaptanlardandır. Ustası Kemal Reis’in ölümünden sonra, Afrika’ya geçerek Oruç Reis’le birlikte Cezayir’in fethine katıldı. Oruç Reis’in ölümünden sonra Barbaros Hayreddin Paşa’nın maiyetine alındı. Barbaros Hayreddin Paşa, kendisine 15 gemilik bir filo vererek İspanyol zulmü altındaki Müslümanları kurtarmaya gönderdi. İspanyolların “Şeytan Döven” lakabı verdikleri Aydın Reis, Endülüs’e giderken rastladığı 5 İspanyol gemisini ele geçirdi. Güney İspanya kıyılarına vardı. Oliva limanında, Müslümanları gemilere bindirip yola çıktı. Balear Takımadaları’ndan Formentera’da Müslümanları karaya çıkarıp, kendisini takip eden İspanyol donanmasına hücum etti. Fortundo komutasındaki İspanyol gemileri böyle bir karşı saldırı beklemiyorlardı. 7 İspanyol gemisi ve İspanyol amiral bayrağı ele geçirildi. İspanyol komutanı öldürüldü. Aydın Reis, Müslümanları alarak Cezayir’e geri döndü. Barbaros Hayreddin Paşa tarafından Cezayir Kaptanı ilan edildi. Bu tarihten sonra, İspanyol zulmü altındaki Müslümanları kurtarmaya devam etti. 1534 yılında Tunus Savaşı’na katıldı. Bir yıl sonra vefat etti.

Salih Reis: Edremit yakınlarındaki Kazdağı’nda doğdu. Cezayir’in fethinde Oruç Reis ile birlikte savaştı. Barbaros Hayreddin Paşa’nın kaptan-ı derya olmasından sonra Cezayir Sancakbeyi yapıldı. Akdeniz’de İspanyollara karşı yapılan savaşların hepsine katıldı. Korsika limanında Andrea Doria tarafından Turgut Reis’le birlikte esir edildi. Üç yıl esir hayatı yaşadıktan sonra, Barbaros Hayreddin Paşa’nın Ceneviz Doçu’na, Turgut Reis’le Salih Reis’i serbest bırakmadığı takdirde 100 parçalık donanmasıyla Genoa (Cenova) şehrini yakıp yıkacağını bildirmesi üzerine serbest bırakıldı. Preveze’deki deniz savaşında büyük başarılar kazandı. Daha sonra Turgut Reis’le birlikte Tunus üzerine yapılan seferlere katıldı. 1533’de Fas’a saldırdı. Bu devletin başında bulunan Sultan II. Muhammed’i, Osmanlı egemenliğini kabul etmek zorunda bıraktı. Bu olaydan sonra kendisine “Fas Fatihi” denmeye başlanmıştır. Hayatı boyunca birçok deniz savaşını kazandıktan sonra 1557 yılında emekli oldu.

Seydi Ali Reis: Türk denizciliğinin büyük kaptanlarından biri olan Seydi Ali Reis, aynı zamanda coğrafya ve matematik bilginidir. İstanbul’un Galata semtinde doğdu. Küçük yaşlarda tersanede çalışmaya başladı. Rodos’un fethine katıldıktan sonra Barbaros Hayreddin Paşa’nın maiyetine alındı. Preveze Deniz Savaşı’nda büyük başarılar sağladı. 1551’de Trablusgarb’ın (Libya) fethinde rol aldı. Sultan Süleyman tarafından Hint Kaptanlığına atandı. 15 gemilik filosuyla Basra’dan Süveyş’e doğru yol alırken, Horfakan şehri açıklarında 25 parçalık Portekiz donanmasıyla karşılaştı. Yapılan çarpışmada Portekizliler bir gemi kaybederek geri çekilince yoluna devam etti. Maskat yakınlarında 34 parçalık yeni bir Portekiz donanmasının saldırısına uğradı. Güney Arabistan sahillerinde dağların denize dik inmesinden faydalanarak, gemilerini Portekiz donanmasıyla kıyı arasına soktu. Savaş başladığı zaman dağların kestiği rüzgâr sebebiyle Portekiz donanmasının yelkenli gemileri hareketsiz kaldı. Kürekli gemileriyle hızlı hareket ederek düşmanın sayı üstünlüğünü yok etmeye çalıştı. Yapılan savaşta 6 Portekiz gemisi batırıldı. Osmanlı filosundan 5 gemi battı, biri yandı. Kalan 9 gemisiyle bu hatta devriye görevine devam etti. 1562 yılında ölene kadar sayısız zaferler kazanmış, geride denizcilik, astronomi, coğrafya ve matematik alanlarında birçok eser bırakmıştır. Bu eserler arasında en başta Mirat-ı Kainat (Kainatın Aynası), Hulasat el-Heyyet (Kısa Astronomi), Kitap el-Muhit İlm el-Eflak ve Buhur (Felekler ve Denizler Biliminde Okyanus Kitabı) ve Mir’at el-Memalik (Ülkelerin Aynası) gelir.

Murad Reis: Denizciliğe Cezayir’de korsanlık yaparak başladı. Turgut Reis’in yanında yetişti. Preveze’de büyük başarılar sağladı. Basra Körfezi’ndeki küçük bir liman şehri olan Katye Sancakbeyliği’ne atandı. 1552’de Mısır Kaptanlığına getirildi. Bu tarihten sonra kendisine sayısız görevler verildi, bu görevlerin çoğunda başarılı oldu. 1603’de Kıbrıs’ın Baf limanı önünde Maltalılarla savaştı. “Kara Cehennem Cengi” denilen bu savaşı Osmanlılar kazanarak 10 Malta gemisinden 6’sını ele geçirdilerse de, çarpışmalarda Murad Reis şehit oldu. Rodos’a gömüldü.

Turgut Reis: Bodrum’daki Karabağ köyünde, yoksul bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Çocukluğunda çobanlık yaptı. Sonra bir korsan gemisine levent olarak yazıldı. Genç yaşta korsanlığa başladı. Cezayir’in fethinde bulundu. Preveze’de büyük başarılar sağladı. Venediklilerin ele geçirdiği Dalmaçya kıyısındaki Castelnuovo Kalesi’ni geri aldı. Korsika’da Salih Reis ile birlikte esir düştü, 3 yıl sonra Barbaros Hayreddin Paşa tarafından kurtarıldı. Napoli Körfezi’ndeki İspanyol üslerini yok etti ve çok sayıda gemi batırdı. 1551’de Karlı Sancakbeyliği’ne atandı. Ertesi yıl Sultan Süleyman Trablusgarb alınırsa buraya onu beylerbeyi yapacağını söyleyerek, Trablusgarb’ın fethi için Turgut Reis’i görevlendirdi. Turgut Reis Trablusgarb’ı fethetmeyi başardı ancak beylerbeyliğine kendisi yerine Murad Ağa atandı. Kendisini çekemeyenler yüzünden gerektiği gibi mükafatlandırılmadığı için, Osmanlılara kırılarak Akdeniz’e açıldı. Turgut Reis, iki yıl boyunca denizlerde ve kıyı şehirlerine yaptığı baskınlarda 15.000 esir toplayarak bunları İstanbul’a gönderdi. Gösterdiği başarılardan sonra 1554 yılında Trablusgarb Beylerbeyliği’ne atandı. 11 yıl boyunca bu görevde kaldı. 1565 yılında donanma komutanı olarak katıldığı Malta kuşatmasında kaleden atılan bir mermiyle şehit oldu ve Trablusgarb’taki türbesine gömüldü.

Piyale Paşa: Küçük yaşta Enderun’a gönderilerek eğitim gördü. Daha sonra da Kapıcıbaşı oldu. Birçok görevi başarıyla yerine getirdi. 1553-1567 yılları arasında kaptan-ı deryalık yaptı. 1555’de Fransa’ya yardım için 60 parçalık donanmayla Piombino’yu kuşattı. Ancak kış yaklaşınca kuşatmayı keserek geri döndü. 1556’da Oran’ı, 1557’de Kuzey Afrika’daki Bizerte’yi, 1558’de Mallorca Adası’nda bulunan Ciudadela’yı fethetti. 1560’da Turgut Reis’le beraber Haçlı donanmasını yenerek Cebre Adalarını geri aldı. Daha sonra Akdeniz’de seferlerine devam eden Piyale Paşa, İspanya, İtalya ve Fransa sahillerinde 67 küçük adayı ele geçirdi. İspanya Kralı II. Philipp’in donanmalarını harap etti, komutanlarını esir aldı. Malta kuşatmasına katıldı. II. Selim’in hükümdarlığı zamanında vezir oldu. Kıbrıs’ın fethine katıldı. 1578 yılında vefat etti.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s